Procesy i etapy powstawania jaskiń. - Strona prywatna Marzeny i Czarka

Idź do spisu treści

Menu główne:

Procesy i etapy powstawania jaskiń.

Turystyka > SŁOWACJA > Słowackie jaskinie > Schowek

Proces chemicznego osłabiania i rozpuszczania skały nazywany jest korozją. Oprócz niego pewien wpływ na tworzenie jaskiń ma erozja, czyli mechaniczne wymywanie odłamków skalnych, np. przez silny wodny strumień. Woda wnika w skałę przez powstałe wcześniej niewielkie szczeliny (tzw. szczeliny inicjalne), poszerza je i tworzy skomplikowany system podziemnych kanałów. Wody wnikające w skałę zbierają się w coraz większe kanały i wypływają na powierzchnię w dużych źródłach zwanych wywierzyskami znajdujących się w dnach dolin, u podnóża masywu lub na granicy ze skałami nieprzepuszczalnymi. Takie wywierzyska "wypluwają" nieraz ogromne ilości wody. Z największego wywierzyska Polski, Lodowego Źródła w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach, podczas silnych ulew wylewa się do 10 000 litrów wody na sekundę, a na świecie występują wywierzyska wielokrotnie większe (np. na Kaukazie maksymalne wypływy wywierzyska odprowadzającego wody z masywu Bzybzkiego sięgają 197 000 litrów na sekundę). Czasami na terenach krasowych spotyka się sytuację odwrotną, gdy rzeka ginie nagle wpadając do otworu w ziemi i kontynuuje swoją drogę pod ziemią. Miejsce takie nazywamy ponorem.

Można wyróżnić trzy etapy tworzenia się korytarzy. W pierwszym wody wypełniają całkowicie przekrój korytarzy i płyną często pod znacznym ciśnieniem. Strefę tę nazywamy strefą saturacji. Później wody płyną tylko dnem korytarzy. Jest to strefa wadyczna, w której całkowicie zalane mogą pozostawać tylko pewne odcinki korytarzy zwane syfonami. Na końcu, w strefie aeracji woda opuszcza całkowicie korytarze i występuje tylko w postaci deszczu podziemnego i niewielkich jeziorek. Suche już korytarze jaskini mogą z upływem czasu wypełnić się znowu wodą. W każdej z wymienionych stref powstają inne typowe formy krasu podziemnego. W warunkach całkowitego wypełnienia wodą tworzą się kotły wirowe (eworsyjne), korytarze o kształcie okrągłych rur (pod ciśnieniem) i korytarze o charakterze gąbczastym (przy wolnym przepływie wody). W korytarzach częściowo wypełnionych wodą tworzą się rynny denne, kręte meandry i jamki wirowe pozwalające odczytać prędkość i kierunek przepływu wody. W strefie aeracji tworzy się szata naciekowa. Wszystkie te elementy, a często ich złożone połączenia dla doświadczonego grotołaza są swoistą encyklopedią historii jaskini i przewodnikiem pozwalającym przewidywać budowę nieznanych jeszcze partii.

Woda tworząca jaskinie spływa najpierw pionowymi studniami w dół, aby po osiągnięciu poziomu wywierzyska płynąć poziomo w jego kierunku. Z czasem, kiedy na skutek erozji powstaje nowe, niżej położone wywierzysko, wody opuszczają korytarze wypełnione dotychczas wodą i tworzą nowe niżej. Położone wyżej poziome części jaskini stają się suche i z czasem częściowo zamulają się lub ulegają zawaleniu. W ten sposób w jednej jaskini można odnaleźć wiele "pięter" połączonych pionowymi studniami i kominami, którymi to piętrami kiedyś woda odpływała poziomo do wywierzysk. Im piętra położone wyżej, tym starsze. Na terenach wyżynnych korytarzy poziomych jest więcej niż pionowych. W górach większą rolę odgrywają formy pionowe.

 
 
 
Szukaj
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego